3 بیماری‌ قارچی در پرندگان، علائم، تشخیص و درمان

بیماری‌هایی که منشا قارچی دارن از اون دسته بیماری‌هایی هستن که در صورتی که زود تشخیص داده بشن، می‌تونن درمان‌پذیر باشن. همراهمون بمونین چون قراره تو این مقاله به بررسی بیماری‌های قارچی در پرندگان، علائم و تشخیص آن بپردازیم.

بیماری‌های قارچی در پرندگان خانگی شایع هستن. اغلب، اون‌ها یک عفونت ثانویه اند که در اثر بیماری یا نقص ایمنی ایجاد می‌شن. شایع‌ترین بیماری‌های قارچی عفونت‌های دستگاه تنفسی ناشی از گونه‌های آسپرژیلوس و عفونت‌های دستگاه گوارش ناشی از گونه‌های کاندیدا هستن. البته عفونت ماکرورابدوس ارنیتوگاسترنیز یک قارچ غیرمعموله که دستگاه گوارش رو تحت تأثیر قرار می‌ده و بیشتر در پرندگان خانگی کوچک (مرغ عشق، فنچ، طوطی‌ها و عروس هلندی‌ها) دیده می‌شه. در ادامه به بررسی رایج‌ترین بیماری‌های قارچی پرندگان می‌پردازیم:

1. بیماری کاندیدیازیس پرندگان

کاندیدیازیس یک بیماری قارچی شایعه که بیشتر در پرندگان جوان یا دارای نقص ایمنی دیده می‌شه. این بیماری بیشتر جوجه‌هایی رو مبتلا می‌کنه که هنوز از طریق والدین خود تغذیه می‌شن. پرندگانی که از داروهای ضد میکروبی وسیع الطیف استفاده می‌کنن، بیشتر در معرض خطر هستن. اغلب، کاندیدیازیس ثانویه به دلیل نگهداری ضعیف و محیط آلوده ایجاد می‌شن. علائم بالینی عبارتند از بی‌اشتهایی، پلاک‌های سفید در حفره دهان، نارسایی و کاهش وزن. ضخیم شدن چینه دان نیز ممکنه ایجاد می‌شن. گزینه‌های درمانی شامل نیستاتین یا فلوکونازول هستن.

اگر علاقه دارید در مورد بیماری کاندیدیازیس بیشتر بدونید، این مقاله به شما پیشنهاد می‌شه: بیماری کاندیدیازیس در پرندگان + علائم، درمان

عامل ایجاد این بیماری، مخمر فرصت طلب کاندیدا آلبیکنسه که معمولاً دستگاه گوارش را تحت تأثیر قرار می‌ده. سی آلبیکنس به طور کلی یک پاتوژن اولیه در نظر گرفته نمی‌شن. تعداد کمی ازعامل ایجاد کاندیدا معمولاً در دستگاه گوارش پرندگان یافت می‌شه و ممکنه زمانی که فلور گوارشی (مجموعه‌ای از میکروب‌ها که در دستگاه گوارش زندگی می‌کنن به شکل طبیعی به دلیل سرکوب سیستم ایمنی مختل و پاتولوژیک( بیماری‌زا) بشه.

جوجه عروس هلندی‌ها حساس ترین گونه برای ابتلا به این بیماری در نظر گرفته می‌شه. عفونت ممکنه درون زا باشه یعنی به دلیل رشد بیش از حد مخمر، یا ناشی از تلقیح خوراکی تعداد زیادی کاندیدا، چه از طریق تغذیه والدین و یا چه با تغذیه دستی با ظروفی که به اندازه کافی تمیز نشده‌اند، ایجاد بشه.

علائم بالینی در پرندگان بالغ معمولاً خفیفه و ممکنه شامل کاهش وزن خفیف، بی‌حالی و پرهای کدر باشه. پرندگان جوان احتمالا بیماری شدیدتری رو تجربه کنن، به خصوص اگر دچار نقص ایمنی باشن. علائم بالینی در پرندگان جوان شامل بی‌اشتهایی، پلاک‌های سفید در حفره دهان، نارسایی و کاهش وزن است.

همون‌طور که گفتیم، اغلب، کاندیدیازیس ثانویه به دلیل شرایط نگهداری و پرورش ضعیف و محیط آلوده است. اگر کاندیدا به دلیل عاملی برون زا ایجاد بشه (مثلاً بهداشت ضعیف در لانه یا ظرف تغذیه)، از بین بردن منبع کاندیدا بسیار مهمه. در نوزادان مبتلا به علائم چینه دان، چینه دان باید تخلیه بشه و مقادیر کمتری تغذیه کنن تا زمانی که علائم برطرف بشه. متوکلوپرامید ممکنه به تحرک پینه دان کمک کنه و از بازگشت مجدد غذا از اون جلوگیری کنن.

2. بیماری آسپرژیلوزیس در پرندگان

آسپرژیلوزیس یه نوع عفونت فرصت‌طلبه که معمولاً وقتی سراغ پرنده میاد که سیستم ایمنیش ضعیف شده باشه (مثلاً به‌خاطر تغذیه بد و کمبود ویتامین آ) یا اینکه پرنده یهو در معرض تعداد زیادی قارچ و آلودگی توی هوا قرار بگیره. خیالتون هم راحت باشه، این بیماری از یه پرنده به پرنده دیگه منتقل نمی‌شه.

چه چیزهایی احتمال ابتلای پرنده رو بالا می‌بره؟

• نژاد پرنده: بعضی گونه‌ها مثل کاسکو (طوطی خاکستری آفریقایی)، آمازون، عروس هلندی و ماکائو بیشتر مستعد هستن.
• مشکلات محیطی و بدنی: پریدن غذا یا دارو توی ریه، ضعیف بودن بدن به‌خاطر بیماری‌های دیگه، استفاده از کورتون، یا استفاده از لونه و غذای کپک‌زده.
• شرایط نگهداری: رعایت نکردن بهداشت و تهویه بدِ محیط (مخصوصاً اگه هوا گرم و شرجی باشه).

تشخیص بیماری چطوریه؟ تشخیص این بیماری کار راحتی نیست و باید حسابی جدی گرفته بشه، چون درمانش هم طولانیه و هم هزینه‌بر. دامپزشک‌ها معمولاً از این روش‌ها استفاده می‌کنن:

1. بررسی سابقه و علائم ظاهری پرنده.
2. آزمایش خون، تست‌های بیوشیمی و PCR.
3. عکس‌برداری، سی‌تی‌اسکن یا آندوسکوپی.
4. نمونه‌برداری از بافت و کشت قارچ.

نکته مهم: اگه پرنده خونگی‌تون هر مدل علامت تنفسی (چه در بخش بالایی و چه پایینی دستگاه تنفس) نشون داد، حتماً باید به احتمال وجود آسپرژیلوزیس شک کرد.

روش‌های درمان: درمان بسته به اینکه عفونت کجای بدن باشه فرق می‌کنه و شامل موارد زیر می‌شه:

• استفاده از داروهای ضدقارچ (به‌صورت خوراکی، تزریقی، قطره بینی یا بخور).
• رسیدگی‌های حمایتی مثل اکسیژن‌رسانی، تغذیه کمکی و سرم‌تراپی.
• در موارد خاص، جراحی برای برداشتن بافت‌های درگیر یا استفاده از آندوسکوپی.

یه هشدار جدی: اگه عفونت توی نای پرنده باعث گرفتگی و بند اومدن نفس بشه، یه وضعیت اورژانسیه و ممکنه دکتر مجبور بشه برای نفس کشیدن پرنده، سریعاً یه لوله مخصوص توی کیسه هوایی‌ش قرار بده.

3. عفونت ماکرورابدوس ارنیتوگاستر در پرندگان

جالبه بدونید قدیما فکر می‌کردن این موجود یه نوع باکتریه، اما الان مشخص شده که قارچه. این آلودگی توی کل دنیا پخش شده و شدتش هم خیلی متفاوته؛ یعنی ممکنه توی یه پرنده خیلی خفیف باشه و توی یکی دیگه باعث بیماری شدیدی بشه.

علائم بالینی عفونت عبارتند از کاهش وزن، بازگشت مجدد غذا، بی‌حالی، دفع غذای هضم نشده و اسهال. این علائم بالینی ممکنه شبیه بیماری اتساع پیش معده باشن.

توی این بیماری، احتمال تلفات و مرگ‌ومیر ممکنه بالا باشه، ولی خیلی از پرنده‌ها هم می‌تونن خوب بشن. نکته اینجاست که حتی اگه پرنده خوب بشه، ممکنه بیماری دوباره برگرده (عود کنه) یا اینکه پرنده تا مدتی این عامل عفونی رو از طریق مدفوعش توی محیط پخش کنه.

معمولاً این بیماری وقتی خودش رو نشون می‌ده که سیستم ایمنی پرنده به‌خاطر ویروس‌های دیگه‌ای (مثل پلیوماویروس یا سیرکوویروس) ضعیف شده باشه؛ البته خیلی وقت‌ها هم ممکنه پرنده آلوده باشه ولی اصلاً هیچ علامتی از خودش نشون نده.

اهداف درمان و نکاتی که باید بدونید: هدف اصلی اینه که تعداد این قارچ‌ها رو توی بدن کم کنیم و حال عمومی و سیستم ایمنی پرنده رو تقویت کنیم.

داروی اصلی: داروی آمفوتریسین بیشترین موفقیت رو توی درمان داشته، ولی اگه دوره درمانش کوتاه باشه، احتمال شکست خوردن درمان خیلی زیاده.

اسیدی کردن محیط معده: گزارش‌ها نشون می‌دن که اگه محیط پیش‌معده رو اسیدی کنیم (مثلاً با استفاده از سرکه سیب یا ویتامین C)، شرایط برای تکثیر این قارچ خیلی سخت می‌شه و به روند بهبودی کمک می‌کنه.

کاندیدیازیس	آسپرژیلوزیس	عفونت ماکرورابدوس ارنیتوگاستر
علائم: بی‌اشتهایی، پلاک‌های سفید در حفره دهان، نارسایی و کاهش وزن	علائم: افسردگی، بی‌اشتهایی، تغییر صدا، افزایش تنفس و یا تنگی نفس	علائم: کاهش وزن، بازگشت مجدد غذا، بی‌حالی، دفع غذای هضم نشده و اسهال
گونه‌های مستعد: جوجه عروس‌هلندی‌ها	گونه‌های مستعد: طوطی خاکستری آفریقایی، طوطی آمازون، عروس هلندی و ماکائو	گونه‌های مستعد: طوطی، مرغ عشق، عروس هلندی و فنچ

سخن پایانی

کاندیدیازیس، آسپرژیلوزیس و عفونت ماکرورابدوس ارنیتوگاستر از شایع‌ترین بیماری‌های قارچی در پرندگان هستند. هر کدوم از این بیماری‌ها بنا بر نظر دامپزشک، درمان خاص خود رو دارن. اگر هر گونه علائمی ازبیماری در پرنده خانگی خود مشاهده کردید، حتماً موضوع را با دامپزشک خود در میان بگذارید. اگر در این زمینه سوالی داشتید، می‌توانید از مشاوره تلفنی دامپزشکی آنلاین پلتفرم پت بوم استفاده کرده و راهنمایی‌های لازم را دریافت کنید.

منابع: msdvetmanual.com | pubmed.ncbi